Wyróżnić można listę potencjalnych efektów, do których może prowadzić stosowanie deliberacji. Wszystkie zostały one sprawdzone w toku analizy przeprowadzonych w różnych częściach świata sondażach deliberatywnych (było ich już ponad 20):

1. Zmiany poglądów – deliberacja wspomaga wymianę poglądów z osobami o odmiennych stanowiskach, zawsze jednak przy formułowaniu i prezentacji starannej argumentacji. Konfrontacja poglądów z argumentami do nich opozycyjnymi, wpływa na uzyskanie szerszej wiedzy na dany temat a także wykształca lepszą umiejętność prezentacji swojego punktu widzenia przez poszczególne osoby. Jeśli punkt widzenia reprezentowany przez jedną stronę przetrwa próbę deliberacji, stanie się bardziej ugruntowany, jeśli natomiast wiedza dostarczona ze strony jednostek będących zwolennikami odmiennego poglądu będzie silniejsza, to w efekcie może nastąpić zmiana poglądów.

2. Zmiany w intencjach wyborczych - wiedza uzyskana podczas deliberacji może przyczynić się do zmiany decyzji, którą obywatele podejmują przy urnach. Zdaniem Fishkina nie jest prawdą, że obywatele podczas dokonywania wyborów opierają się wyłącznie na uogólnieniach i obiegowych opiniach (owszem czasem czynią tak, zwłaszcza gdy dostęp do wiedzy jest dla nich ograniczony). Podczas głosowania z małym zasobem wiedzy podejmowanie decyzji opiera się na argumentach np. „nie chcemy przytuliska dla bezdomnych”, „chcemy nowoczesnego stadionu” itp. Opieranie wyborów na takich fundamentach odbiera im jednak racjonalność. Nie każde przytulisko dl bezdomnych musi być złym, czy uciążliwym rozwiązaniem, a nowoczesny stadion dobrym.

3. Zmiany w informacji – dostarczane informacje mają bardziej jednoznaczny charakter, co skutkuje często weryfikacją dotychczasowych stanowisk obywateli. Określenia mówiące o np. „największej części wydatków budżetu” powinny być odnoszone do konkretnych wartości procentowych, które umożliwią poznanie rzeczywistego a nie względnego kontekstu.

4. Budowanie „lepszych obywateli” – stosowanie metod konsultacyjnych pomaga w podnoszeniu wiedzy i umiejętności obywatelskich. Obywatele są proszeni o argumentowanie i namysł nad danymi problemami. Sytuacja deliberacji, w której kontaktują się twarzą w, relatywnie (porównując do całej populacji) małej grupie, akcentuje wagę głosu każdej osoby i uzmysławia odpowiedzialność, która spoczywa na każdej osobie za wypowiadane przez nią słowa.

5. Zmiany logiki podejmowania decyzji – wspólna deliberacja większej grupy osób nad danym problemem może być korzystna dla sformułowania ostatecznego rozwiązania. W toku deliberacji może zostać wybrana opcja, która jest najkorzystniejszą decyzją dla maksymalnie dużej części populacji. Stanowi to zabezpieczenie przed efektem, który mógłby mieć miejsce po zsumowaniu wyników odpowiedzi jednostkowych i uśrednieniu ich, czyli do irracjonalnego rezultatu zbiorowego sumującego racjonalne decyzje jednostkowe. Otwartość na deliberację i ewentualna weryfikacja poglądów jednostkowych sprzyja wypracowaniu zdecydowanych i precyzyjnych rozwiązań.

6. Zmiany w debacie publicznej – aranżowanie sytuacji konsultacji powoduje większe zaangażowanie obywateli w debatę publiczną. Zazwyczaj obywatele nie wierzą, że ich głos ma jakieś znaczenie, ponieważ nie jest w żaden sposób słyszany i poza decyzją wyborczą nikt nie jest nim zainteresowany i nie bierze go pod uwagę. Zainteresowanie medialne stanowi dla deliberujących duży czynnik motywacyjny („mam coś do powiedzenia”), a relacjonowanie konsultacji w prasie, telewizji, radiu i internecie, gwarantuje, że wiedza i punkty widzenia pojawiające się w trakcie deliberacji mają szansę dotrzeć do szerokiego grona obywateli.

7. Zmiany w polityce publicznej – dzięki deliberacji nad istotnymi publicznymi kwestiami, polityka publiczna staje się przejrzysta. Maleje ryzyko ewentualnych manipulacji ze strony władz a polityka publiczna staje się rzeczywiście bardziej „publiczną” - ogół obywateli, których zawsze dotyczyła ma na jej temat większą wiedzę oraz większy wpływ.

KM

W blogu wykorzystano:
Fishkin, James S. When the people speak: Deliberative democracy and public consultation. Oxford University Press, 2011.