O konfliktach pisaliśmy już w lipcowym wpisie ("Koszyki, pudełka i pułapki konsultacyjne"), teraz czas na bardziej pogłębione spojrzenie na kwestię konfliktów. Poniższa typologia nawiązuje do koncepcji koła konfliktów autorstwa Ch. Moore’a. Wyróżnił on następujące typy konfliktów:



Konflikt wartości

Typową przyczyną konfliktu mogą być różnice w systemach wartości. Pojawiające się różnice mogą występować na poziomie grupowym lub indywidualnym i mają charakter typowo subiektywny i z tego powodu nie podlegają zasadniczo dyskusji, czy negocjacjom. W przypadku tzw. konfliktów ekologicznych przedmiot sporu dotyczy dylematu – co jest ważniejsze człowiek, czy środowisko? Rozwiązanie konfliktu wartości jest trudne, gdyż wiąże się z postawami emocjonalnymi osób, które wyznają określone poglądy. Praktycznym sposobem rozwiązania sporu jest próba przeniesienia go na poziom konfliktu interesów i podjęcie negocjacji problemowych lub ofertowych. Pozwala to na wypracowanie wspólnego rozwiązania problemowej kwestii lub dyskusji o formie kompensacji w zamian na przyjęcie ugody.

Konflikt strukturalny

Dużo trudniejszym typem konfliktu jest konflikt o charakterze strukturalnym, gdzie mamy do czynienia z obiektywnymi sprzecznościami o charakterze np. formalno-prawnym, instytucjonalnym, czy kompetencyjnym.

Sprzeczność kompetencji może dotyczyć zarządzania tym samym obszarem przez różne instytucje, które funkcjonują w oparciu o różne akty prawne. Ponadto, na tym samym terenie mogą pojawiać się sprzeczności wynikające z występowania różnych zasobów przyrodniczych, które mogą być odmiennie wykorzystywane (np. siedliska ptaków i rzeka, jako miejsce rekreacji). Konflikt strukturalny może dotyczyć także sytuacji, w której funkcjonująca w ramach projektu instytucja mająca określone kompetencje i możliwości działania może dominować nad innymi podmiotami, których forma działania oraz cele stoją we wzajemnej sprzeczności (np. instytucja typu RDOŚ i organizacje pozarządowe).

Konflikt interesów

Podstawową przyczyną konfliktu interesów jest rywalizacja o jakieś dobro, do którego dostęp jest ograniczony oraz gdy strony konfliktu maja odmienny pogląd na wykorzystanie tego dobra. Np. różne organizacje mogą mieć sprzeczne interesy jeśli chodzi o wykorzystanie zasobów przyrody lub danej przestrzeni. W przypadku konfliktów o charakterze ekologicznym, możemy mieć do czynienia ze sprzecznością celów związanych z ochroną środowiska, a celami społecznymi realizowanym na danym obszarze (np. jakość życia mieszkańców danego osiedla). Tego typu konfliktem można sprawnie zarządzać, gdyż odnosi się zwykle do określonych potrzeb materialnych. Wymaga to jednak podjęcia działań dialogowych i /lub konsultacyjnych.

Konflikt danych

Typ konfliktu danych pojawia się w sytuacji, gdy strony mają problem z dostępem do informacji lub gdy proces decyzyjny odbywa się z naruszaniem zasad transparentności. Zdarza się także, że konflikt danych wynika ze sprzeczności posiadanych informacji lub z odmiennej ich interpretacji. Najskuteczniejszym sposobem rozwiązania tego typu konfliktu jest dostarczenie stronom adekwatnych informacji oraz usprawnienie ich przepływu. Należy także pamiętać o aktualizowaniu danych koniecznych do prowadzenia działań w ramach projektu.

Konflikt relacji

Wynika z negatywnego i z reguły stereotypowego postrzegania drugiej strony. Ten typ konfliktu ma swoje źródło w negatywnych emocjach spowodowanych wzajemną niechęcią dwóch stron. Dotyczy sytuacji, w której na skutek wydarzeń np. z przeszłości powstaje subiektywne przekonanie o wzajemnie wrogim stosunku stron. Unikanie niewyjaśnionych sytuacji, rozwiązywanie kwestii spornych poprzez dialog pozwala na obniżenie ryzyka powstawania konfliktu relacji. Dobrym sposobem jest także zastosowanie innej perspektywy oglądu sytuacji, uwzględniającej punkt widzenia drugiej osoby (technika pn. „postaw się w jego sytuacji”). W ten sposób dostrzegamy potrzeby innych oraz możemy zastosować rozwiązania o charakterze kompromisowym.

MM